Chẳng còn gì phải nhắc nhiều về những thành công của thế hệ Web
2.0 hiện nay. Thành công ấy mặc dù được thổi phồng bởi những hãng
truyền thông đầu sỏ nhưng nhìn vào kết quả thì ai cũng phải gật gù. Web
mang nhiều tính đại chúng và Web 2.0 tạo ra cộng đồng có dấu ấn cá nhân
cùng cái tôi "to vật vã". Hãy
ngoái lại nhìn Theo bạn, sức mạnh của Web 2.0
mang lại là từ công nghệ hay từ dữ liệu? Công nghệ thì có đóng góp của
AJAX là điển hình, dữ liệu thì nhờ có sự tham gia mạnh mẽ của người
dùng. Ai hơn ai? Theo tôi, thành công của Web 2.0 bắt nguồn từ ý
tưởng. Ý tưởng về tổ hợp Asynchronous JavaScript và XML để tạo thành
giải pháp trao đổi dữ liệu nhanh hơn với Server, ý tưởng về YouTube cho
việc chia sẻ video, về Flickr cho phòng trưng bày ảnh, về Gmail cho mail
client trở lên sinh động, về MySpace hay Facebook cho mạng xã hội, ý
tưởng về blog dành cho những kẻ thích viết lách, và vân vân những ý
tưởng khác nữa. Một ý tưởng phát triển, kinh doanh là khởi nguồn
của mọi thành công. Dĩ nhiên, một thành công hội tụ nhiều nhân tố nhưng
dấu ấn sáng tạo là điểm lớn nhất của Web 2.0. Trong thời đại mọi thứ
đều có thể copy, ý tưởng mới có khi trị giá đến vài trăm triệu hoặc hàng
chục tỉ đô cho một thương vụ mua bán – điều mà không ít người nghĩ đến
sau khi quả bóng dotcom xì hơi. Một ý tưởng nằm trong đầu thì
còn có thể giữ kín ở khoảng thời gian nhất định. Nhưng khi nó được triển
khai, sẽ rất nhanh chóng có kẻ copy toàn bộ ý tưởng đó và thành công
trước bạn. Bởi lẽ đó, phần lớn những dịch vụ của Web 2.0 được triển khai
rất nhanh và cũng được lăng xê rất nhanh. Người ta sẽ ít chọn Java,
ASP.net,... mà phần lớp dùng những Scripting language như PHP để cấp tốc
hiện thực hóa ý tưởng của mình. Chúng hướng đến dịch vụ cho người dùng
đầu cuối nên xét về yếu tố kỹ thuật, không đòi hỏi độ khó mà cần độ
nhanh, nhạy để chiếm lĩnh thị trường trước khi người khác bắt đầu. Nhanh
là đặc tính thể hiện trên cả phương diện kỹ thuật lẫn phương thức kinh
doanh trong những thành công ở Web 2.0. Người Việt – trâu chậm uống nước đục? Sao
chép và hoàn thiện điểm mạnh của người Á Châu trong đó bao gồm cả người
Việt. Ở lĩnh vực Web, chúng ta đã không có những sáng tạo thực sự mà
thường sao chép ý tưởng của thế giới để triển khai cộng đồng người dùng
Việt Nam. Không bàn về mặt trình độ công nghệ bởi đó không phải là lý do
chính giải thích cho sự chậm chân trong sáng tạo thời Web 2.0. Như đã
nói ở trên, phần lớn các dịch vụ Web 2.0 thành công không đòi hỏi nhiều
về độ khó. Sự chậm chân và thiếu sáng tạo có thể đổ thừa cho
tính ăn chắc, mặc bền trong nền văn hóa, có thể đổ thừa cho môi trường
giáo dục phao – chép, đổ thừa bản tính khiêm tốn quá hóa tự ti,... Và
rồi chúng ta chứng kiến đồng loạt những dịch vụ Web 2.0 “thuần Việt” ra
đời muộn màng. Trong khoảng 2 năm trở lại đây, Việt Nam có các dịch vụ
chia sẻ ảnh, viết blog, video, nhạc, mạng xã hội,... giống như trăm hoa
đua nở. Liệu rằng những bông hoa ấy có kết thành trái ngon, quả ngọt? Ai dám nghĩ?  Sao chép chưa chắc đã là tội nhưng nếu mình sao
chép ý tưởng được thì người khác cũng có thể sao chép. Thành công ở
trên thế giới không có nghĩa sẽ thành công ở Việt Nam. Internet đã san
phẳng địa cầu, những dịch vụ cho người Mỹ thì người Việt cũng có thể
dùng. Văn hóa ư, khó mà ghi điểm với chia sẻ ảnh, video, blog, wiki hay
mạng cộng đồng. Đặc biệt, tâm lý xính hàng ngoại, một dịch vụ Web 2.0
của Việt Nam đừng hòng chiếm lĩnh phần lớn thị trường Việt Nam. Vì
vậy mà chúng ta rất cần sáng tạo, để có được những thành công không đòi
hỏi nhiều công nghệ. Trong thời Web 2.0, trước khi copy mô hình
dịch vụ của nước ngoài, ít có công ty nào khảo sát để sáng tạo hứa hẹn
thành công. Hầu hết đó là sao chép nguyên bản được son phấn với sắc màu
lòe loẹt á đông. Nói hầu hết, nghĩa là còn sót lại một vài dịch vụ ở một
vài nơi ghi điểm “phù hợp với văn hóa Việt Nam”. Nhưng những điểm sáng
tạo đó chỉ là lòe bịp hoặc ít tác dụng, nhỏ lẻ nên không mấy hấp dẫn
người dùng. Ở Việt Nam, người ta vẫn viết blog trên Yahoo 360, tìm kiếm
bằng Google, chia sẻ video bằng Youtube, định nghĩa ở Wikipedia,...Sẽ
khó để chúng ta chứng kiến một thương vụ trị giá hàng triệu đô với các
dịch vụ Web 2.0 của Việt Nam mặc dù ít nhiều trong số chúng chiếm được
một lượng người dùng. Hãy sáng tạo và hãy triển khai những ý tưởng dù
khả năng thành công chưa tới 5%. Ai dám nào? Chúng ta chưa nghĩ
ra một cái gì mới mẻ thì đến thời của Web 3.0, chúng ta sẽ có chăng?
( Tác giả Nhữ Đình Thuận / QTM )
|
